Ο όρος φωνολογία αναφέρεται στην διαδικασία εκμάθησης και αποθήκευσης ορισμένων σημαντικών ήχων της γλώσσας που ονομάζονται φωνήματα. Σκοπός αυτής της αποθήκευσης είναι να δημιουργηθεί μετέπειτα η ικανότητα παραγωγής διαφόρων συνδυασμών προκειμένου να παραχθούν οι πολυπόθητες…λέξεις.
Η ικανότητα αυτή ονομάζεται φωνολογική ενημερότητα και είναι εξαιρετικά σημαντική. Αποτελεί μια μεταγλωσσική δεξιότητα κατά την οποία γίνεται κατανοητό ότι κάθε λέξη αποτελείται από διακριτά μέρη, τις συλλαβές και έπειτα τα φωνήματα. (Παντελιάδου Σ. 2011)
Φωνολογική ενημερότητα - Σχολική ετοιμότητα 1ης Δημοτικού.
Όταν έρχεται η στιγμή που το παιδί θα πάει στην 1η δημοτικού, τότε έρχεται και η απαίτηση για την μετάβαση του προφορικού τους λόγου σε γραπτό λόγο άρα και η ανάγκη για πλήρη φωνολογική ενημερότητα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους Blachman και Lyon (1991 και 1996 αντίστοιχα), για ορισμένα παιδιά αυτό το εγχείρημα φαίνεται αρκετά δύσκολο. Ενδεικτικά αναφέρεται πως στην ηλικία των 7 ετών, περίπου το 80% των παιδιών έχει την ικανότητα να διακρίνει όλα τα φωνήματα εντός των λέξεων.
Κατά την περίοδο αυτή, τα παιδιά που δεν έχουν πλήρη φωνολογική ενημερότητα, δηλαδή δεν μπορούν να συνθέτουν και να αποσυνθέτουν τους ήχους των λέξεων, είναι πολύ πιθανό να αποκτήσουν δυσκολία στο να τις αναγνώσουν (Παντελιάδου Σ. 2011) και να τις γράψουν. (Κακούρος Ε. και Μανιαδάκη Κ 2006).
Ειδικότερα, η σχέση ανάγνωση – φωνολογική ενημερότητα φαίνεται να αλληλεπιδρά αμφίδρομα. Αφενός το επίπεδο της φωνολογικής ενημερότητας φαίνεται να καθορίζει το μετέπειτα επίπεδο της αναγνωστικής ικανότητας, αφετέρου η αναγνωστική ικανότητα μπορεί να αποτελέσει μια εκπαιδευτική δίοδο για την πλήρη καλλιέργεια της φωνολογικής ενημερότητας. (Παντελιάδου Σ. 2011)
Η Αναπτυξιακή πορεία της Φωνολογικής ενημερότητας
Η πορεία της φωνολογικής ενημερότητας, όπως κάθε αναπτυξιακή πορεία, είναι ενδεικτική. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό, και δεν πρέπει να δεσμευόμαστε από τα στάδια. Η δυσκολία να κατακτήσει ένα παιδί το προηγούμενο στάδιο δεν προϋποθέτει ότι δεν έχει εκείνη την δεδομένη στιγμή την δυνατότητα να κατακτήσει το επόμενο στάδιο και το αντίστροφο.
- Αναγνώριση λέξεων μέσα σε προτάσεις:
Τα παιδιά αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι οι προτάσεις αποτελούνται από ξεχωριστές λέξεις.
- Σύγκριση και ταύτιση λέξεων:
Τα παιδιά μπορούν να συγκρίνουν και να ταυτίσουν λέξεις που έχουν κοινά χαρακτηριστικά, όπως τον ίδιο αρχικό ήχο.
- Αναγνώριση και παραγωγή ρίμας:
Τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να παράγουν λέξεις που ομοιοκαταληκτούν.
- Διάκριση και χειρισμός συλλαβών:
Τα παιδιά αναπτύσσουν την ικανότητα να διακρίνουν τις συλλαβές μέσα στις λέξεις και να τις χειρίζονται, όπως το να τις χωρίζουν και να τις ενώνουν.
- Αναγνώριση αρχικών και τελικών ήχων:
Τα παιδιά αναγνωρίζουν τους αρχικούς και τελικούς ήχους (φωνήματα) στις λέξεις.
- Ανάλυση και σύνθεση φωνημάτων:
Τα παιδιά μπορούν να αναλύσουν τις λέξεις σε μεμονωμένα φωνήματα και να συνθέσουν φωνήματα για να σχηματίσουν λέξεις.
- Χειρισμός φωνημάτων:
Τα παιδιά αναπτύσσουν την ικανότητα να προσθέτουν, να αφαιρούν ή να αντικαθιστούν φωνήματα μέσα στις λέξεις για να δημιουργήσουν νέες λέξεις.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
- ΚΑΚΟΥΡΟΣ, Ε. και ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ, Κ., 2006. Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων αναπτυξιακή προσέγγιση. Αθήνα: Τυπωθήτω- ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΑΡΔΑΝΟΣ.
- ΠΑΝΤΕΛΙΑΔΟΥ, Σ., 2011. Μαθησιακές δυσκολίες και εκπαιδευτική πράξη – Τι και γιατί. Αθήνα: Εκδόσεις Πεδίο.