Πολλές φορές, τα παιδιά δεν μπορούν να συγκεντρωθούν και αποσπούνται εύκολα από αυτό που κάνουν, ξεχνούν αυτό που τους λένε και χρειάζονται συνεχή επανάληψη, ενώ επίσης, χάνουν την συναισθηματική τους ισορροπία εμφανίζοντας αθέμιτες συμπεριφορές.
Τέτοιες συμπεριφορές είναι φυσιολογικές και αναμενόμενες και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως σκόπιμη απειθαρχία ή εχθρότητα. Όπως όλοι οι ενήλικες κάνουμε λάθη, έτσι κάνουν και αυτά. Είναι σημαντικό όμως, να αντιμετωπίζουμε αυτά τα λάθη με κατανόηση και να αναγνωρίζουμε ότι η ικανότητά τους να ελέγχουν τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά τους αναπτύσσεται με την πάροδο του χρόνου μέσω της εκμάθησης καινούργιων τρόπων διαχείρισης των καταστάσεων αλλά και μέσω της διόρθωσης αυτών των λαθών.
Τι είναι οι Επιτελικές λειτουργίες;
Η έννοια της «επιτελικής λειτουργίας» περιλαμβάνει μια σειρά νοητικών δεξιοτήτων (Diamond A. 2013) που ενισχύουν την ικανότητά μας να προγραμματίζουμε και να επιτυγχάνουμε στόχους και εργασίες, να διατηρούμε τον αυτοέλεγχο μειώνοντας τις περιπτώσεις παρόρμησης, να ακολουθούμε πολύπλοκες οδηγίες, ακόμα και όταν διακόπτονται, και να παραμένουμε συγκεντρωμένοι παρά τους περισπασμούς. Είναι απαραίτητες για την ψυχική και σωματική υγεία, την επιτυχία στο σχολείο και στη ζωή, για την γνωστική, κοινωνική και ψυχολογική ανάπτυξη. (Center on the Developing Child at Harvard University, n.d.; Diamond, 2013).
Βασικές Επιτελικές Λειτουργίες
- Έλεγχος Αναστολής/ Αυτοέλεγχος (Inhibitory Control): Περιλαμβάνει την αντίσταση στους πειρασμούς, την αποφυγή της παρορμητικής δράσης σε διάφορες καταστάσεις και την ικανότητα περιορισμού των διαφόρων περισπασμών/παρεμβολών κατά την διάρκεια εκτέλεσης μιας δραστηριότητας μέσω ενεργοποίησης της επιλεκτικής προσοχής. Χωρίς την ικανότητα ελέγχου της αναστολής, θα υποκύπταμε στις παρορμήσεις μας, στις καθιερωμένες συνήθειες σκέψης ή δράσης και στα ερεθίσματα από το περιβάλλον μας.
- Εργαζόμενη Μνήμη (Working Memory):Αφορά την διατήρηση των πληροφοριών στο μυαλό, προκειμένου να γίνουν μετά όλες οι απαραίτητες νοητικές επεξεργασίες. Είναι σαφές ότι η εργαζόμενη μνήμη είναι απαραίτητη για να κατανοούμε το οτιδήποτε εκτυλίσσεται στην εκπαιδευτική μας πορεία και γενικά στη ζωή μας.
- Γνωστική Ευελιξία (Cognitive Flexibility):Περιλαμβάνει την ικανότητα σκέψης καινούργιων προοπτικών και προσεγγίσεων για θέματα που δεν υπάρχει προηγούμενη γνώση και εμπειρία. Είναι στενά συνδεδεμένη με τη δημιουργικότητα και την επίλυση προβλημάτων. Περιλαμβάνονται προηγμένες γνωστικές διεργασίες όπως η συσχετιστική σκέψη και η λογική σκέψη
(Center on the Developing Child at Harvard University, n.d.; Diamond, 2013).
Αναπτυξιακή Πορεία
Κανένα άτομο δεν γεννιέται έχοντας ήδη βιολογικά κατακτημένες αυτές τις δεξιότητες. Όλοι όμως οι άνθρωποι έχουν έμφυτο τον μηχανισμό ανάπτυξης αυτών των νοητικών διεργασιών μέσω εμπειρικής μάθησης και πρακτικής εξάσκησης. Μέχρι την ηλικία των 12 μηνών, οι εμπειρίες ενός παιδιού βοηθούν στη θεμελίωση αυτών των δεξιοτήτων, ενώ η ενίσχυση τους συνεχίζεται στην εφηβική και την πρώιμη ενήλικη ζωή. (Center on the Developing Child at Harvard University, n.d.).
Σημαντικότητα
Οι δεξιότητες εκτελεστικής λειτουργίας συμβάλλουν στην πρώιμη καλή επίδοση, τόσο στην ανάγνωση και τις δεξιότητες γραμματισμού, όσο και στις προ – μαθηματικές δεξιότητες κατά τα προ-νηπιαγωγικά χρόνια και το νηπιαγωγείο.
Επίσης, η ικανότητα εστίασης της προσοχής, του ελέγχου των παρορμήσεων και της διατήρησης πληροφοριών είναι κρίσιμες για την ακαδημαϊκή επιτυχία. (Diamond, 2013; Center on the Developing Child at Harvard University, n.d.).
Αυτό δεν είναι τόσο περίεργο, καθώς η απόκτηση παραδοσιακών ακαδημαϊκών δεξιοτήτων εξαρτάται από την ικανότητα ενός παιδιού να ακολουθεί και να θυμάται τους κανόνες της τάξης, να ελέγχει τα συναισθήματα, να εστιάζει την προσοχή, να κάθεται ακίνητο και να μαθαίνει μέσω της ακρόασης και της παρατήρησης, να συμμετέχει σε συζητήσεις τάξης ή ομαδικά έργα και να διατηρεί το παιχνίδι με άλλα παιδιά.
Υποστηρικτικές τεχνικές
Οι εκτελεστικές λειτουργίες μπορούν να βελτιωθούν μέσω της πρακτικής και της εκπαίδευσης καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. (Diamond A. 2013)
- Παιχνίδια που χρειάζονται αναμονή και αυτοσυγκράτηση.
- Παιχνίδια μνήμης
- Παιχνίδια που προωθούν την σκέψη / την φαντασία / την επίλυση προβλημάτων
- Τήρηση κανόνων παιχνιδιού
- Καθιέρωση ρουτίνας υγιεινής, διατροφής κ.α.
- Διαχωρισμός μεγάλωνεργασιών σε μικρότερα κομμάτια
- Παροχή ενός ασφαλούς περιβάλλοντος και περιορισμός των αγχωτικών παραγόντων.
- Η ενασχόληση με πολεμικές τέχνες φαίνεται ότι βοηθούν στην ενίσχυση του αυτοελέγχου, της προσοχής και της συγκέντρωσης.
Συμπέρασμα
Η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ενίσχυση των εκτελεστικών λειτουργιών κατά την παιδική ηλικία είναι κομβικής σημασίας καθώς θα επιτρέψει στα παιδιά να σχεδιάζουν και να ενεργούν αποτελεσματικά, έτσι ώστε να επιτύχουν αρχικώς ως μαθητές και ως καλοί φίλοι και μετέπειτα ως εργαζόμενοι/εργοδότες, ως γονείς, ως σύντροφοι και ως κοινωνικοποιημένοι πολίτες.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
- Center on the Developing Child at Harvard University, χ.ημ. What is Executive Function? How Executive Functioning Skills Affect Early Development. [online][Ημερομηνία πρόσβασης 24/07/2024]. Διαθέσιμο στο: https://developingchild.harvard.edu/resources/what-is-executive-function-and-how-does-it-relate-to-child-development/ Diamond, A., 2013. Executive Functions. Annual Review of Psychology,V.64, pp.135-168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750