Έχει το παιδί μου άγχος αποχωρισμού ;
Σίγουρα θα έχετε παρατηρήσει ότι το παιδί σας αναστατώνεται ή κλαίει όταν φεύγετε και ότι δεν θέλει να σας αποχωριστεί. Ανησυχεί όταν πρόκειται να πάτε για δουλεία, σας περιμένει να γυρίσετε ή παραπονιέται όταν πρόκειται να πάει σχολείο ή στο φροντιστήριο επειδή μπορεί να πονάει η κοιλιά του ή μήπως αρνείται ακόμα να κοιμηθεί μόνο του ;
Όλοι αυτοί είναι προβληματισμοί αρκετών γονέων που σχετίζονται τις ανησυχίες και το άγχος αποχωρισμού των παιδιών.
Τι είναι το άγχος αποχωρισμού
Το άγχος αποχωρισμού αποτελεί ένα συχνό φαινόμενο ήδη εμφανές από τη βρεφική ηλικία και μπορεί να κρατήσει μέχρι και τα 4 έτη. Αποτελεί μια φυσιολογική και λειτουργική αντίδραση που εξυπηρετεί στην προστασία του παιδιού από καταστάσεις τις οποίες αντιλαμβάνεται ως μη οικείες ή επικίνδυνες και στην αναζήτηση ασφάλειας και προστασίας στο πρόσωπο των γονέων του.
Το άγχος αποχωρισμού αναφέρεται στην ανησυχία των παιδιών σχετικά με τον αποχωρισμό από εκείνους με τους οποίους είναι συναισθηματικά δεμένο, όπως οι γονείς του. Συνήθως αφορά τον αποχωρισμό από το πρόσωπο της μητέρας αλλά δεν εκδηλώνεται αποκλειστικά προς αυτήν, ενώ έχει να κάνει και με την απομάκρυνση από το γνώριμο και οικείο περιβάλλον του σπιτιού.
Αιτίες
Το άγχος αποχωρισμού μπορεί εμφανιστεί και να επιδεινωθεί όταν :
- Πρόκειται να συμβεί κάποια αλλαγή στο περιβάλλον τους και να έρθουν αντιμέτωποι με νέα πρόσωπα (έναρξη ή αλλαγή σχολείου, μετακόμιση, έλευση νέου παιδιού στην οικογένεια)
- Πρόκειται να κάνουν κάτι καινούριο που μπορεί να τα φοβίζει (εξωσχολική δραστηριότητα)
- Σε περιόδους ξαφνικών και μεγάλων αλλαγών (διαζύγιο, ασθένεια/ απώλεια αγαπημένου προσώπου ή κατοικίδιου)
- Οι υπερπροστατευτικοί γονείς μπορεί να μεταφέρουν τα άγχη στα παιδιά τους και να τους ενισχύουν το αίσθημα κινδύνου
Πορεία και πρόγνωση
Στην αρχή της ανάπτυξης, η εμπειρία του άγχους αποχωρισμού είναι ένα φυσιολογικό φαινόμενο που συνήθως μειώνεται καθώς το παιδί ωριμάζει. Σε κάποια παιδία όμως η ένταση και εμπειρία του άγχους μπορεί να διαφέρει και δύναται να συνεχιστεί και μετά την προσχολική ηλικία με την είσοδο στο δημοτικό και κατά τη διάρκεια αυτού.
Όταν το άγχος και ο φόβος του παιδιού κατά τον αποχωρισμό συνεχίζει να εκδηλώνεται και είναι δυσανάλογα αυξημένος δεδομένης της ηλικίας και του αναπτυξιακού του επιπέδου του παιδιού τότε το λαμβάνει τη διάσταση Διαταραχής Άγχους Αποχωρισμού (APA, 2013). Σε αυτές τις περιπτώσεις τα παιδία θα εκδηλώσουν έντονη ανησυχία η οποία έχει να κάνει με τον φόβο μην πάθει κάτι ο γονέας ή του ίδιο το παιδί όταν δεν είναι μαζί τους, και σε πιο σπάνιες περιπτώσεις με τον φόβο ότι ο γονέας θα φύγει και δεν θα επιστρέψει ποτέ.
Πώς εκδηλώνεται το άγχος αποχωρισμού
Τα παιδιά που έχουν άγχος αποχωρισμού :
Είναι συχνά ανήσυχα και απρόθυμα να αποχωριστούν τους γονείς τους και φύγουν από το περιβάλλον του σπιτιού τους, εκτός αν συνοδεύονται από αυτούς, την οποία θα εκδηλώσουν με κλάματα, έντονα ξεσπάσματα θυμού και άρνηση.
Διαθέτουν ευρύ και πλούσιο περιεχόμενο φαντασιώσεων και πλασματικών καταστάσεων που σχετίζεται με πιθανά γεγονότα και εμπειρίες που θα μπορούσαν να τα χωρίσουν από το σπίτι τους και τους ανθρώπους με τους οποίους είναι δεμένα. Για παράδειγμα, οι σκέψεις του παιδιού μπορεί να περιλαμβάνουν φόβους για τέρατα, ληστές, ή επικίνδυνα ζώα που θα μπορούσαν δυνητικά να απειλήσουν τα ίδια ή τα την οικογένειά τους.
- Εκδηλώνουν σχολική άρνηση, άρνηση να κοιμηθούν σε άλλο σπίτι ή να δυσκολεύονται να συμμετέχουν σε σχολικές εκδρομές ή κατασκηνώσεις.
- Είναι απρόθυμα να πάνε για ύπνο μόνα τους και να αναζητούν την παρουσία κάποιου γονέα, ενώ ορισμένα από αυτά δεν είναι σε θέση να κοιμηθούν στο δικό τους κρεβάτι επιδιώκοντας να βρεθούν στο κρεβάτι των γονιών. Σε ειδικότερες περιπτώσεις, όταν το παιδί έρχεται αντιμέτωπο ενδεχόμενο αποχωρισμό από τους γονείς και το σπίτι :
- Μπορεί να αρνηθεί να ντυθεί ή να προσκολληθεί έντρομο πάνω στο γονιό του (“γάτζωμα”) ή ακόμα και σε χερούλια ή κάγκελα.
- Μπορεί να παραπονεθεί για σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλος και κοιλιακό άλγος και μπορεί να κάνει εμετό και να αισθάνεται άρρωστο.
- Μπορεί να παραπονεθεί για εφιάλτες που σχετίζονται με το φόβο του αποχωρισμού προκαλώντας ακόμα πιο έντονη δυσφορία.
Πώς να ανακουφίσετε τη φυσιολογική διαδικασία του άγχους αποχωρισμού στα παιδιά σας
- Ακούστε και συζητήστε με το παιδί σας για το θέμα του αποχωρισμού ενθαρύνοντάς το να σας εκφράσει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του και τις ανησυχίες του και καθησυχάστε το συναισθηματικά, δείχνοντας οτι το κατανοείτε και είστε εκεί για αυτό.
- Εκλογικέψτε την κατάσταση εξηγώντας του πού θα χρειαστεί να πάτε, για ποιο λόγο και πόση ώρα θα χρειαστεί να λείψετε, συζητώντας εναλλακτικές που μπορεί να ακολουθήσει το παιδί που θα το κάνουν να αισθάνεται καλύτερα με την απουσία σας.
- Βοηθήστε το παιδί σας να εξασκηθεί στον αποχωρισμό, αφήνοντας με οικεία πρόσωπα και άτομα εμπιστοσύνης για να απευαισθητοποηθεί από την παρουσία σας αλλά ταυτόχρονα να αισθάνεται ασφάλεια.
- Τηρείται ένα σταθερό πρόγραμμα απουσίας σας το οποίο να είναι γνώριμο και προβλέψιμο στα παιδιά και συζητήστε από πριν τυχόν αλλαγές που μπορεί να προκύψουν ώστε να είναι προετοιμασμένο και να έχει χρόνο να το επεξεργαστεί.
- Αν χρειαστεί διατηρείστε την επαφή με το παιδί σας μέσω ενός τηλεφωνήματος που μπορεί να μειώσει το άγχος και την ανησυχία του.
- Μην ενδώσετε στο κλάμα ή στην άρνηση του να πάει σχολείο με το να δείξετε ότι αγχώνεστε και πιέζεστε και εσείς από αυτήν την κατάσταση, θέστε κατάλληλα και σταθερά όρια και ενθαρρύνετε την προσαρμογή του παιδιού σε αυτά.
- Επιβραβεύστε και ανταμείψτε κάθε προσπάθεια του παιδιού να ακολουθήσει το πρόγραμμα και τα όρια