Μην κοιτάτε μόνο την κορυφή του παγόβουνου’’. Μια φράση που πιθανότατα όλοι οι γονείς έχουν ακούσει από κάποιον ειδικό θεραπευτή. Είναι άραγε μια φράση κλισέ που απλώς αναπαράγεται ή κρύβει από πίσω το κλειδί της επιτυχίας για την επίτευξη των στόχων.
Ας φανταστούμε ότι το παγόβουνο αντιπροσωπεύει όλες τις συμπεριφορές, τις δεξιότητες και τις δυσκολίες του παιδιού σας. Πάνω από την επιφάνεια του νερού εμφανίζεται διάπλατα η κορυφή του που αντιπροσωπεύει μόνο ένα μικρό μέρος του τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει. Βλέποντας την κορυφή, εντοπίζουμε πάντα την δυσκολία αλλά σχεδόν όχι πάντα την αιτία.
Παραδείγματος χάριν: ‘’το παιδί μου δυσκολεύεται να κάνει φίλους γιατί είναι νευρικό’’. Είναι όντως έτσι; Τι πυροδοτεί την νευρικότητα; Μήπως κάποιος μηχανισμός δημιουργεί μια δυσκολία που εξωτερικεύεται ως νευρικότητα;
Για να το μάθουμε αυτό πρέπει να βουτήξουμε βαθιά και να ψάξουμε κάτω από την επιφάνεια της δυσκολίας, όπου εκεί βρίσκεται η πλήρης εικόνα. Εκεί βρίσκεται πιθανότατα ο μηχανισμός που επιδρά και τροφοδοτεί τις σκέψεις και τα συναισθήματα, τις επιθυμίες και την συμπεριφορά για την κατάκτηση αυτών των επιθυμιών.
Η θεωρία πίσω από τη φράση.
Πατέρας του μοντέλου (Αγγλικά: Iceberg model), θεωρείται ο Ζίγκμουντ Φρόιντ. Ο Φρόιντ εστίασε μεταφορικά στην ιδέα ότι τα περισσότερα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά ενός φαινομένου ή ενός συστήματος βρίσκονται κρυμμένα κάτω από την επιφάνεια.( McLeod, S. 2018 )
Η Καθολική χρήση της
Στη ανάλυση συμπεριφοράς
Σύμφωνα με τη φροϋδική θεωρία, η συνειδητή σκέψη και οι συμπεριφορές μας είναι μόνο η “κορυφή του παγόβουνου“. Οι υποσυνείδητες επιθυμίες, οι αναμνήσεις και τα κίνητρα που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια επηρεάζουν σημαντικά τη συμπεριφορά μας. Εκεί εστιάζουν οι θεραπευτές προκειμένου να κατανοήσουν την ανθρώπινη ψυχή που αναλύουν.
Στην εκπαιδευτική διαδικασία
Οι ορατές μαθησιακές δυσκολίες και σχολικές επιδόσεις των μαθητών είναι μόνο η κορυφή. Βαθύτεροι παράγοντες όπως τα κίνητρα, οι συναισθηματικές καταστάσεις, οι προηγούμενες εκπαιδευτικές εμπειρίες και το κοινωνικό περιβάλλον παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Στην κοινωνική προσαρμογή
Ορισμένες φορές τα παιδιά εκδηλώνουν συμπεριφορές σε κοινωνικές καταστάσεις που διαταράσσουν την επικοινωνία της ομάδας. Παραδείγματος χάριν, θυμώνουν εύκολα, αποσύρονται γρήγορα όταν κάτι δεν τους προκαλεί ενδιαφέρον, εμφανίζουν χαμηλή ανεκτικότητα στην ήττα και λανθασμένη διαχείρηση αυτής.). Ίσως βαθύτεροι λόγοι να τροφοδοτούν αυτή τη συμπεριφορά. Ίσως το παιδί σας νιώθει άγχος, ανασφάλεια (χαμηλή αυτοεκτίμηση) ή έχει κάποιες άλλες ανησυχίες που δεν μπορεί να τις εκφράσει διαφορετικά.
Στρατηγικές:
1. Παρατηρείστε προσεκτικά πως συμπεριφέρεται το παιδί σας.
2. Μην εστιάσετε μόνο σε αυτά που βλέπετε και ακούτε επιφανειακά.
3. Μην κρίνετε γρήγορα.
4. Αναγνωρίστε τα δικά σας συναισθήματα και βοηθήστε το παιδί σας να αναγνωρίσει και να ονομάσει και τα δικά του.
5. Εκφραστείτε για να εκφραστεί. (Ενσυναίσθηση).
6. Προσφέρετε και λάβετε υποστήριξη όσο αφορά την καθοδήγηση που χρειάζεται να δοθεί.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
McLeod, S. (2018) Unconscious Mind. Simply Psychology. Available at:https://www.simplypsychology.org/unconscious-mind.html